Dinsdag 03 november 2015 staat op de agenda van de commissie samenleving twee beslispunten voor de raad. Eén daarvan is de vraag of Geldermalsen lid moet worden van het JoGG (Jongeren op Gezond Gewicht).
Het Franse model Isabelle Caro

Het Franse model Isabelle Caro

De commissie is unaniem voorstander om in Geldermalsen een klimaat te scheppen wat leidt tot het terugbrengen van de  problemen met overgewicht bij de jeugd. Slechts één partij wenste een paar kanttekeningen te plaatsen en een onderscheid te maken tussen “Jongeren Op Gezond Gewicht” als doelstelling en “het  JOGG” als de organisatie waar Geldermalsen lid van zou moeten worden.

Leefbaar Geldermalsen (LG) was van mening dat de vlag de lading niet dekte. Het CBS geeft op haar site weliswaar aan dat van de jeugd van 4 tot 20 jaar in 2012 bijna 11 procent met matig overgewicht te kampen had en het aandeel kinderen met ernstig overgewicht in dat jaar op ongeveer 2,5 procent lag.  Wat het CBS in het zelfde artikel ook aangeeft is dat van deze groep jongeren 3 tot 8 procent te kampen had met een ondergewicht. Voor een aantal van deze kinderen geldt dat we kunnen spreken over anorexia, een aandoening die voor hen een acuut levensgevaar betekent.

WAAROM WORDT DEZE GROEP OVERGESLAGEN WANNEER WE SPREKEN OVER “JONGEREN OP GEZOND GEWICHT”?

Opvallend was dat in de commissie voornamelijk werd gesproken over kunstgrasvelden. Een onderwerp wat in de honderden pagina’s bij het agendapunt gevoegde documenten slechts éénmaal als voorbeeld voor de ontwikkeling in de sport werd genoemd. Alleen Dorpsbelangen ging inhoudelijk in op de punten van Leefbaar Geldermalsen. Deze partij had het alleen niet goed begrepen. Men gaf aan er problemen mee te hebben dat de gemeente zich actief ging bemoeien met kinderen met ondergewicht. Leefbaar Geldermalsen deelt die mening en dat niet alleen, zij vindt dat de gemeente zelfs “de regie” niet  zou moeten voeren over de bestrijding van alle gewichtsproblemen bij de jeugd. LG wil onmiddellijk geloven dat mevrouw Markenhof erg betrokken is bij de zorg maar in dit geval heeft ze de jeugd van Geldermalsen geen dienst bewezen.

De stellingname van Leefbaar Geldermalsen zoals uitgesproken in de commissie kunt u hier lezen.

Raadsleden geven keer op keer te kennen hun stukken niet te lezen en sommige schamen zich er niet voor je dit duidelijk te maken wanneer je aanbiedt ze informatie toe te willen sturen. Nog duidelijker werd dit toen Jan de Geus van D66 na het voorlezen van de stemverklaring door Jos Rietbergen van LB zich moest laten gelden. Hij deelde mee dat met  “Jongeren op gezond gewicht” alle gewichtsproblemen werden bedoeld!  Hij heeft dus niet alleen geen stuk gelezen maar ook heeft hij geen idee wat er in de commissie is besproken. Als klap op de vuurpijl deelde wethouder Wiendels mee dat de doelstelling van dit project slechts preventief is. Het lijkt erop dat hij alleen de jeugd “zonder” gewichtsproblemen wil helpen maar dat zal hij wel weer niet zo bedoeld hebben.

Bestuurlijk Geldermalsen heeft dus hier laten zien wat de gezondheid van haar jeugd waard is. 5000 euro voor een lidmaatschap van het JoGG. Aanvullend  een belofte om voor een paar dagen een ambtenaar vrij te maken om de regie te voeren voor een kansloos project wat op dit moment niets anders lijkt te zijn dan een marketingplan van de levensmiddelenindustrie.

Waarom zou het Convenant Gezond Gewicht of het JoGG wat al tien jaar loopt en in al die tijd geen resultaat heeft kunnen laten zien wel in Geldermalsen werken?

LG voorspelt dat er weer jaren voorbij zullen gaan en wanneer de wethouder weer naar Babberich is verhuisd men de conclusie zal trekken dat er niets is veranderd en de inwoners van Geldermalsen weer eens in de maling zijn genomen.

Met de stijging van het aantal “JoGG gemeenten” neemt ook de weerstand toe, waarom proberen we hieronder uit te leggen.

Oorzaken van het overgewicht?

Volgens wetenschappers  ligt de oorzaak van het toenemende probleem van overgewicht voornamelijk in onze voeding en de marketing van de voedselindustrie. Ondanks dat de levensmiddelenindustrie ons wil doen geloven dat de inactiviteit van de hedendaagse jeugd de oorzaak van het probleem is vertelt de wetenschap ons dus een ander verhaal.

Zij toont aan dat de voeding en met name de (verborgen)suikers de grote boosdoener is en daarin zelfs een oorzakelijk verband zien tussen de forse groei van obesitas en diabetes 2, dementie en bepaalde vormen van kanker.  De hoeveelheid suiker die we onze kinderen gewild en ongewild toestoppen is met sporten niet meer te verbranden. Dit wordt door de industrie ontkent maar is inmiddels wetenschappelijk aangetoond.

Neem dit niet van mij aan maar bekijk de uitzending van Zembla “De zoete verleiding” Aan het woord komen Jaap Seidell Hoogleraar van het VU in Amsterdam gezondheidswetenschappen en van januari 2012 tot september 2015 member scientific advisory board van het EPODE International network,  Martijn Katan Hoogleraar voedingsleer aan de VU en mevr S. La Fleur neuro- endocrinoloog verbonden aan het VU A’dam en onderzoek doet naar met name de verslaving van suiker.

Verder maakt u kennis met de directeur van de Suikerunie P.Mesters en mevr. J. Verheesen directeur Kenniscentrum Suiker & voeding die wel een erg bedenkelijke rol vervult.

Luister vooral naar de mening van Jaap Seidell na 18:23 minuten in de uitzending van Zembla. Hoe de industrie met alle middelen u probeert af te leiden van het werkelijke probleem, “de overmatige suikerconsumptie”.

Alle initiatieven om iets aan het probleem te doen worden door de lobby van de levensmiddelenindustrie tot nu toe met succes verhinderd. De lobbyisten van suikerindustrie schrijven de nota’s voor incompetente politici die zelf niet in staat zijn een oordeel te vormen. Onderzoekers herkennen de strategieën van de suikerlobby als één die regelrecht is overgenomen van de tabaksindustrie in het verleden.

Allemaal zaken die al jaren bekend zijn en ondanks dit hebben we ook in Geldermalsen een bestuur wat dit negeert en bijna unaniem een bordje met “JoGG gemeente” op de deur wil hebben.

In Nederland is het JoGG verworden tot de excuustruus voor lokale politici die aan hun electoraat willen laten zien dat zij het probleem herkennen en er iets aan willen doen. Door 5000 euro te storten in de kas van het JoGG en een ambtenaar als coördinator aan te wijzen mogen zij zich “JoGG gemeente” noemen maar geen euro t.b.v. de jeugd.

Een stukje geschiedenis?

De stijging van overgewicht onder de Nederlandse bevolking is al bekend sinds de jaren zeventig.

Pas toen bleek dat de kosten zwaar begonnen te drukken op de overheidsbegroting nam  Hans Hoogervorst in 2005, als minister van Volksgezondheid, maatregelen.

Op dat moment was men in Frankrijk al jaren bezig met een programma om het probleem van obesitas te lijf te gaan. In 1992 had de universiteit van Lille het Fleurbaix- Laventie Ville Santé (FLVS) een onderzoek gestart naar de invloed van het geven van voedingsinformatie en de omstandigheden welke bepalend zijn voor overgewicht.

Schematische weergave van EPODE methodiekUit een evaluatie  in 2004 bleek dat het percentage overgewicht in de twee dorpen, waar dit onderzoek had plaatsgevonden, gedaald was tot 8,8 procent, terwijl dit in de omliggende dorpen was gestegen tot 17,8 procent. Dit is de start geweest van de EPODE methode wat staat voor “Ensemble, Prévenons l’Obesité Des Enfants”. Het is van belang om vast te stellen dat EPODE is begonnen vanuit wetenschappelijk onderzoek en is ontwikkeld vanuit een vanaf het begin participerende lokale gemeenschap. EPODE richt zich op vier pijlers: politieke betrokkenheid, sociale marketing, publiek privaat partnerschap en evaluatie.

In de visie van minister Hoogervorst en de topman van Unilever Antony Burgmans moesten de problemen worden aangepakt door de oprichting van de toen nog anti-obesitasclub, “het Convenant Overgewicht met Paul Rosenmöller als voorzitter. In het Convenant Overgewicht  zouden afspraken tussen de voedingsindustrie, overheden en maatschappelijke organisaties vastgelegd worden die de balans tussen eten en bewegen zou herstellen. Zij wilden hiermee het probleem van zwaarlijvigheid  op de agenda zetten met het doel om de groei van het overgewicht in Nederland te stoppen.

In 2009 werd bij de evaluatie vastgesteld dat de problemen waren toegenomen. Op dat moment was de helft van de bevolking te zwaar, 20% meer dan in 2005 en ook was de obesitas bij de kinderen toegenomen.

Toen Paul Rosenmöller gevraagd werd of het convenant gefaald had was zijn antwoord, nee!

JOGGWaarom dan toch het roer omging en de naam veranderd werd in het Convenant Gezond Gewicht met als onderdeel het JOGG mag een raadsel genoemd worden. De convenantpartners kwamen in 2009 een nieuwe doelstelling overeen: “75 JOGG-gemeenten in 2015 en in 2020 de gezondste jeugd van Europa”.
De eerste heeft zij ondertussen ruim gehaald maar welke betekenis heeft dit voor de jeugd? Is het niet zo dat door de toenemende invloed van het JoGG alleen de invloed van de voedselindustrie op het probleem toeneemt? Is het niet zo dat deze zogenaamde partners belangen hebben die lijnrecht staan tegenover de enige oplossing, “de jeugd weghouden van suikerhoudende voedingsmiddelen”?

Het is niet toevallig dat het JoGG gevestigd in een pand aan de Zeestraat 84 in Den Haag, hetzelfde pand waar ook  Schuttelaar & Partners is gevestigd. In de klantenkring van dit bedrijf bevinden zich grote spelers uit de voedselsector: Mars, Heinz, Coca-Cola, Albert Heijn, Unilever. De laatste twee zijn ook ‘landelijk partner’ van JOGG, samen met Albron, Zilveren Kruis Ach­mea, Nutricia en Friesland Campina.

In het bestuur is de industrie vertegenwoordigd via Philip den Ouden, directeur van de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI), een bestuur waarin schijnbaar geen plaats is voor een wetenschapper. Waarom zit een man als Jaap Seidell nota bene tot september 2015 member scientific advisory board van het EPODE International network niet in het bestuur als vertegenwoordiger vanuit de wetenschap? (nog afgezien of hij dit zou willen)

Weerstand tegen het JoGG

Met de toename van het aantal deelnemende gemeenten neemt ook de kritiek toe. Niet alleen via de sociale media maar ook in de reguliere pers en op televisie. De eerste kritiek kwam van partijen welke lokaal initiatieven ontplooiden om de jeugd een gezond eetpatroon bij te brengen en zich daarin zagen gehinderd door de komst van het JoGG.

De meest prominente vertegenwoordigster van deze groep is Doris Voss initiatiefnemer van de stichting Tijd voor Eten, een stichting die qua haar werk naadloos past in de EPODE methode maar van een samenwerking met het JoGG komt het niet. Zij is het principieel oneens met de werkwijze van het JoGG en de invloed die de levensmiddelenindustrie heeft in het programma.

1-Scholen-jpgEen andere insteek koos Geraldo Vallen oprichter van Join the pipe. Een organisatie die met de opbrengst uit de verkoop van bidons en kraanwatertappunten, water projecten in de derde wereld financieren. Het bevreemd hem dat In Frankrijk frisdrankautomaten op scholen verboden zijn en scholen in Nederland aan die automaten verdienen.
Beide projecten hebben ook zonder het JoGG bewezen een bestaansrecht te hebben. Doris wenst principieel niet bij te dragen aan een eventueel succes van het JoGG in haar huidige vorm en Geraldo heeft besloten mee te liften op de publiciteit en het politieke draagvlak welke het JoGG heeft maar blijft zeer kritisch.

Prof. dr. Greetje Timmerman, hoogleraar jeugdsociologie aan de Rijksuniversiteit Groningen richt haar kritiek op de wetenschappelijke onderbouwing van de successen van het JoGG.  Zij stelt dat als er al een daling is van het aantal te dikke kinderen, dan is nog niet aangetoond dat dit succes aan het JoGG is toe te schrijven. Ze is kritisch over programma’s die ‘van bovenaf’ een andere leefstijl willen opleggen, zoals het  JOGG.

Daarnaast neemt de kritiek in de landelijke pers steeds meer toe met name de invloed van de levensmiddelenindustrie in het bestuur van het JoGG en haar houding ten opzichte van de op de jeugd gerichte  marketingactiviteiten.

EPODE versus JoGG

Ogenschijnlijk is het Nederlandse JoGG een kopie van het Franse EPODE maar is dit wel zo? Het Franse EPODE model is gegroeid vanuit wetenschappelijk onderzoek van de universiteit van Lille en de doelgroep zelf. Gedreven vanuit de wil om de gezondheidsproblemen van de bevolking te verbeteren. Epode is een integrale aanpak gericht op het gezonder maken van de omgeving en om die reden zijn in Frankrijk bijvoorbeeld frisdrankautomaten verboden op scholen.

In Nederland wordt deze vormgegeven van boven af door met name de landelijke politiek en de voedselindustrie en gedreven vanuit de wil om de toenemende kosten voor de volksgezondheid op de overheidsbegroting te beteugelen. Het bestuur van Jongeren op Gezond Gewicht heeft pas deze zomer ingestemd met het samenstellen van een onafhankelijk wetenschappelijke commissie conform het EPODE model, welke volgens zeggen in 2016 formeel aangesteld zal worden.  Het JoGG adopteert goed lopende projecten  zoals Joint he Pipe om drinkwater te promoten en lobbyt in Den Haag voor een laag BTW tarief op mineraal water.

Mac BiebDe invulling bij JoGG van de publiek-private samenwerking (PPS) en de nauwe banden met de voedselmultinationals verhindert zaken als een verbod op automaten in scholen en duidelijke etikettering op voeding in de schappen van het grootwinkelbedrijf. Dit mede door haar eigen gedragscode waarin is vastgelegd dat het samenwerkingsverband niet schadelijk mag zijn voor de naam en reputatie van haar landelijke partners. Het is dus niet toegestaan om te zeggen dat bijvoorbeeld het plaatsen van automaten van Mars en Coca-Cola  de gezondheid van onze jeugd schaadt.

Minister Edith Schip­pers riep eind januari over dit dossier nog in een Kamerdebat over preventie dat PPS ‘onontbeerlijk’ is in de strijd voor een gezonde levensstijl. Dezelfde minister die sinds 2011 bekend staat als  de Minister van Tabak  nadat zij het rookverbod voor de kleine horeca ophief, de vergoeding van medicijnen en Postbus-51 campagnes om mensen van het roken af te helpen heeft stopgezet. Een onderzoek van de Universiteit van Maastricht en Stivoro naar de gevolgen van dit beleid toont aan dat er zeshonderd mensen extra zullen overlijden aan de gevolgen van dit beleid heeft geen invloed op deze minister.

Alleen de SP is fel gekant tegen samenwerking met de voedselindustrie. Volgens de SP is regulering door de overheid het meest effectief en noemt zelfregulering door de industrie naïef. ‘Bedrijven doen mee in het kader van hun marketingstrategie. Ze hebben er geen belang bij dat consumenten hun producten niet meer kopen.’

L’histoire se répète. Het is niet meer alleen de tabaksindustrie maar nu ook de levensmiddelenindustrie die met hun lobbyisten en miljoenen kostende campagnes met succes een gevaar voor de volksgezondheid opleveren.

Tot slot

 Dat het bestrijden van overgewicht en obesitas succesvol kan zijn is aangetoond in de Franse dorpen Fleurbaix- Laventie Ville Santé (EPODE). Overgewicht bestrijden samen en met goedkeuring van de voedselindustrie is een farce.

Het JoGG zou landelijk tegenwicht moeten bieden aan de lobby van de suiker- en voedselindustrie en hier niet aan meewerken. Ze zal haar gedragscode zodanig aan moeten passen zodat zij vrij is om een eerlijk oordeel over het handelen de industrie te kunnen geven.

PPS zou vooral plaats moeten vinden met lokale middenstanders en werkgevers en alleen dan wanneer er geen sprake is van commerciële invloeden in de activiteiten.

Het JoGG kan pas serieus genomen worden wanneer de invloed van de industrie teruggebracht wordt en vervangen door wetenschappers zonder belangen in het bedrijfsleven en/of politiek.

Zolang dit niet gebeurt zal het JoGG geen succes worden ook al worden we een “JoGG land”.

Beste John Tapperwijn,

Dank voor het toesturen van uw uitgebreide stuk over Jongeren Op Gezond Gewicht. Het is goed om te zien dat u zich zo heeft verdiept. Deden onze criticasters dat ook maar, want een aantal zaken die over Jongeren Op Gezond Gewicht worden beweerd zijn pertinent niet waar en zijn inmiddels ook een eigen leven gaan leiden.

Jongeren Op Gezond Gewicht bestaat sinds dit jaar en komt voort uit het Convenant Gezond Gewicht. In het Begrotingsakkoord 2013 is afgesproken dat van de extra middelen voor preventie en palliatieve zorg een bedrag van € 26 miljoen zal worden besteed aan het tegengaan van obesitas bij kinderen. Van die 26 miljoen krijgt Jongeren Op Gezond Gewicht 3,2 miljoen om de JOGG-aanpak te intensiveren en ook na 2014 te continueren. Tot die tijd waren er pas zes koploper gemeenten aan de slag. Dus in feite zijn we pas sinds 2013 gaan groeien en inmiddels zitten we op 91 gemeenten.

De JOGG-aanpak is niet alleen maar het aanstellen van een JOGG-regisseur. De aanpak kent vijf pijlers waar de gemeenten aan moeten werken. De landelijk organisatie levert voor 40 dagen per jaar; training, coaching, materialen, intervisie etc.
Monitoring en evaluatie is één van de pijlers, want we willen natuurlijk wel kunnen laten zien dat er een daling van het BMI tot stand wordt gebracht. Hier kunt u nalezen hoe het werkt. https://jongerenopgezondgewicht.nl/wat-we-doen/jogg-aanpak/hoe-het-werkt

De eerste koplopergemeenten laten al resultaat zien: https://jongerenopgezondgewicht.nl/userfiles/feiten_cijfers/Feiten%20%26%20Cijfers%20november_2015_2.pdf

Het is ons bekend dat mevrouw Voss van Tijd voor Eten zich zeer negatief over ons uit laat. Haar kritiek is vooral dat wij landelijk de dienst uit zouden maken en dat wij beïnvloed zouden worden door de voedingsmiddelindustrie.
De JOGG-aanpak is een lokale aangelegenheid; een wijk-aanpak! De gemeente is zélf verantwoordelijk voor haar aanpak en haar publieke private samenwerking. Alle partijen in de gemeente of de wijk werken samen; huisartsen, scholen, buurtsportcoaches, sociale wijkteams én bedrijven zoals de plaatselijk supermarkt, drukker, voedingsdeskundige, sportcentrum of ecologische hovenier. Zie hier bijvoorbeeld de samenwerking die in de gemeente Harderwijk tot stand zijn gebracht
http://www.jogg-harderwijk.nl/jogg-support/onze-supporters/ of de samenwerkingspartners in Ommen-Hardenberg http://www.gewoongezond.info/nl/supporters/
In Veghel kan iedereen op hun site aangeven wat zij te bieden hebben http://www.jogg-veghel.nl/

Wij hebben landelijk geen enkele zeggenschap over deze samenwerkingen laat staan dat onze landelijke bedrijfspartners hier iets over te zeggen zouden hebben.

Coca-Cola, Ferrero (Nutella), Mars, en Heinz zijn lokale partners. De fabriek van Coca Cola staat bijvoorbeeld in Dongen. Veel werknemers en hun families wonen in Dongen en het bedrijf in Dongen voelt zich verantwoordelijk voor de community. Daarom werken zij samen in een lokale publiek-private samenwerking. Dit geldt ook voor Mars. Zij zijn één van de partners in de gemeente Veghel. Het is een keuze van de gemeente zelf om met deze partijen in zee te gaan. Landelijk ontvangen wij geen geld van deze partijen.

Onze landelijke organisatie heeft zes partners; Albert Heijn, FrieslandCampina, Zilveren Kruis, Kompan, Unilever en Nutricia. (dus niet Coca Cola)
Wij werken samen en deze bedrijven hebben geen invloed op ons beleid. Zie onze partnervisie: https://jongerenopgezondgewicht.nl/partners/visie
Dit doen we omdat we geloven in een breed gedragen verantwoordelijkheid en een gezamenlijke aanpak van overgewicht bij kinderen. Dit kun je alleen voor elkaar krijgen door met publieke én private partijen samen te werken. Omdat het bedrijfsleven, waaronder de food-sector, grote invloed heeft op de omgeving waarin kinderen opgroeien is het belangrijk dat ook zij betrokken zijn. Omdat we niet willen dat deze samenwerking een farce is vereist deze private samenwerking heldere en strikte afspraken. Zo hebben zij geen invloed op het beleid, mogen zij de samenwerking niet gebruiken voor commerciële doeleinden en communiceren zij niet via ons richting kinderen. Daar zien wij ook streng op toe.

Wat doen ze dan wel? Nutricia maakt het bijvoorbeeld mogelijk dat kinderdagverblijven moestuinen kunnen starten (zonder dat hun naam binnen de kinderdagverblijven zichtbaar wordt). http://www.buurtlab.nl/site2015/index.php/smakelijke-moestuinen

Ook kijken wij kritisch naar onze partners. Wij pleiten bijvoorbeeld ook voor strenge regels rond de marketing van ongezonde producten gericht op kinderen onder de 13 jaar. Kinderen mogen niet worden verleid met kinderidolen en tekenfilmfiguren op verpakkingen. Wij willen naar een samenleving zonder dit soort reclames.
Het terugdringen van deze marketing is het meest effectief als bedrijven zelf overtuigd zijn van nut en noodzaak van deze regels. De aanscherping, begin dit jaar, van de Reclamecode voor Voedingsmiddelen van het bedrijfsleven zelf, zien wij als een noodzakelijke stap in de goede richting. Wij stellen echter vast dat nog niet alle bedrijven de code naleven. Dat is teleurstellend, wij zullen hen hierop aanspreken en verwachten volledige naleving van de Reclamecode. Wij zullen dat kritisch volgen en doen dat bij voorkeur met alle betrokkenen die hetzelfde doel nastreven.

Ook in de schoolkantine in het Voortgezet onderwijs spelen bedrijven een grote rol. De eerste verantwoordelijkheid ligt in Nederland bij de school zelf. Met het ondertekenen van het Akkoord Gezonde Voeding Op Scholen Akkoord nemen cateraars, automatenleveranciers, producenten en andere toeleveranciers de verantwoordelijkheid voor gezondere voeding op scholen.https://jongerenopgezondgewicht.nl/wat-we-doen/gezonde-schoolkantine
Wij beheren dit akkoord en zien toe op de naleving van de richtlijnen van het Voedingscentrum. De ondertekenaars zijn dus geen partners van ons.

Wij snappen dat het werken met de voedingsmiddelenindustrie partijen weerstand kan oproepen en dat mensen hier een andere mening over kunnen hebben. Juist daarom willen we zo helder en transparant mogelijk zijn. Maar blijkbaar is voor sommigen ‘de schijn tegen’ al genoeg om ons weg te zetten als corrupt. Dat is jammer want lokaal zijn er in meer dan 80 gemeenten zoveel mensen, buurtsportcoaches, GGD-medewerkers, leraren, wijkagenten etc.) die zich oprecht inzetten voor gezonde kinderen. Voor hen is dit écht geen poppenkast, maar hun dagelijks werk en ambitie.

Ik hoop u hier mee voldoende te hebben geïnformeerd en u een genuanceerder beeld van het werk van Jongeren Op Gezond Gewicht heb kunnen geven.

Mocht u nog vragen hebben, schroom niet om contact met ons op te nemen.

Met vriendelijke groet,

Marjon Bachra
Directeur

Bronnen:

  • http://www.twenteinbalans.nl/twente-in-balans/wie-zijn-wij
  • http://zembla.vara.nl/seizoenen/2011/afleveringen/21-10-2011/extras/minister-of-tabacco